AMSTERDAM/BRUNSSUM – Zondag is in de Baptistengemeente Brunssum-Treebeek het boek ‘Licht onder de rivieren’ gepresenteerd. Dit boek, onder redactie van Hans Riphagen en Jack Barentsen, gaat over het bijzondere religieuze landschap van Noord-Brabant en Limburg en vertelt het verhaal van evangelische, baptisten- en pinkstergemeenten die daar sinds het begin van de twintigste eeuw hun plek zoeken. “Het is mooi en belangrijk dat de geschiedenis van gemeenten verteld blijft worden.”
Onderbelicht
Het idee voor het boek ontstond naar aanleiding van het honderdjarige bestaan van de Baptistengemeente Brunssum-Treebeek. “In mijn contacten met gemeenten in het zuiden hoor ik regelmatig: ‘Jullie hebben het vaak over gemeenten in een protestantse context, maar hier werkt het echt heel anders’,” vertelt Hans Riphagen, rector van het Baptisten Seminarium. “Ik denk dat de zuidelijke gemeenten inderdaad vaak wel een beetje onderbelicht zijn geweest in ons kerkgenootschap, en dit was een mooie gelegenheid om de schijnwerpers eens op hen te richten.” Wel wordt het onderwerp breder getrokken: niet de geschiedenis van die ene jubilerende gemeente, maar van vijf lokale gemeenten wordt verteld, evenals de ontwikkelingen van evangelische gemeentestichting in deze overwegend katholieke regio.
Jack Barentsen, professor Praktische Theologie aan de Evangelische Theologische Faculteit in Leuven, België, en voorheen gemeentestichter in Maastricht, was meteen enthousiast om dit samen met Hans op te pakken. Hij spreekt met warmte over de tijd dat hij met zijn vrouw in Maastricht aan het werk was. “Het was een geweldige tijd, van passie, hard werken, soms ook van moeite, van zoeken naar Gods weg. Wat me is bijgebleven van het schrijven van het hoofdstuk over de gemeente in Maastricht, is hoe God trouw blijft door alles heen, en dat Hij ondanks alle ups en downs zoveel levens heeft aangeraakt. Het is een voorrecht om in het boek samen met anderen de geschiedenissen van de vijf gemeenten – in Treebeek, Maastricht, Den Bosch, Eindhoven en Brunssum – te vertellen.”
Kenmerkend
“Als minderheid in een verder rooms-katholieke omgeving – en er waren echt tijden dat katholieken niets van protestanten wilden weten – kun je geneigd zijn je terug te trekken in je eigen bubbel, als een ‘enclave van de waarheid'”, merkt Hans op. “De uitdaging blijft om juist ook onder die omstandigheden als kerk onderdeel van de samenleving te zijn. In veel verhalen wordt gesproken over ‘licht brengen’ als drive om evangelische gemeenten te stichten – vandaar ook de titel van het boek. Tegelijk moet je wel oppassen met die metafoor: het suggereert dat er nog geen licht aanwezig was en dat doet geen recht aan christenen die daar al waren vóór evangelische christenen zich er vestigden. In het boek schrijven we daar ook iets over.”
Wat volgens Hans kenmerkend is bij de kerken die in het boek naar voren komen, zijn de gevolgen van de context van protestants-christelijke schaarste: “Er zijn minder kerken om mee samen te werken, er zijn veel minder protestantse christenen, waardoor er ook minder christelijke activiteiten en trainingsprogramma’s en dergelijke in de regio zijn, de kerken zijn klein, waardoor de kar door weinig mensen getrokken moet worden en oudsten bijvoorbeeld vaak lang zitten. Dit leidt wel tot grote betrokkenheid, een nog steeds actief verenigingsleven en een continue pioniersgeest, waar kerken in het noorden van kunnen leren.” Tegelijk zit daar ook een kwetsbare kant aan, laten de geschiedenissen zien. “In veel verhalen hoor je terug hoe er op een gegeven moment leidersfiguren opstaan – sterke persoonlijkheden met een zendingsmentaliteit en zeer bepaalde ambities en theologische opvattingen – die na verloop van tijd conflicten veroorzaken en meer dan eens scheuringen in gang hebben gezet.”
Geschiedenis
Het boek schetst in het eerste hoofdstuk kort de geschiedenis van de Nederlanden en de Reformatie. Daardoor wordt duidelijk hoe het komt dat het zuiden overwegend katholiek is. “Er is wel een hele oude protestantse kerk in Zuid-Nederland aanwezig, maar lange tijd waren er geen evangelische kerken in de regio. Die ontstonden eigenlijk allemaal door migratie, vanuit zendingsoogpunt of vanwege de economische kansen die mensen zagen. En tot de dag van vandaag zijn evangelische groepen er schaars. Er zijn ‘hotspots’ waar wel veel protestanten wonen, zoals in Brunssum en grote steden als Maastricht, Den Bosch en Eindhoven, maar ga iets naar beneden, naar de kleinere steden, dan is daar niets te vinden.”
Hans vindt het leuk én belangrijk dat de geschiedenis van lokale kerken wordt verteld. “Je kunt je gemeente niet snappen als je niet weet waar die vandaan komt, op welke schouders je voortbouwt, welke breuken er in het verleden zijn geweest en noem maar op. Sommige gemeenten hebben hun geschiedenis goed gedocumenteerd, dat vind ik altijd mooi om te zien. En ook voor ons eigen kerkgenootschap is het goed dat de geschiedenis van gemeenten wordt opgehaald. Ik denk dat dat ook echt de winst is van dit boek.”
Behalve de verhalen van de genoemde gemeenten, bevat het boek ook input van drie pioniers die op dit moment in de regio actief zijn. Verder wordt gereflecteerd op actuele thema’s als theologie, kerkleiderschap, oecumene en missionaire strategie.
‘Licht onder de rivieren’ is voor 23 euro inclusief verzending te koop via het Baptisten Seminarium (mail uw adresgegevens naar [email protected]) en via de boekhandel.
