In de afgelopen jaren is binnen de prediking een verschuiving zichtbaar geworden die onbedoeld een voedingsbodem vormt voor ontwikkelingen waarover momenteel veel in de media wordt geschreven. Het is een langzame beweging geweest, nauwelijks merkbaar in het begin, maar met grote theologische gevolgen.
Wanneer klassieke thema’s als zonde, het plaatsvervangend sterven van Jezus en de geopenbaarde waarheid van Gods Woord naar de achtergrond verdwijnen en worden vervangen door zelfacceptatie en persoonlijke groei, komt de kern van het evangelie onder spanning te staan. Een vergelijkbare verschuiving vindt plaats wanneer het Koninkrijk van God wordt gepresenteerd zonder te verwijzen naar de bron ervan, namelijk het kruiswerk van de Heer Jezus.
In het overzicht hieronder worden de verschillende fasen beschreven waarin deze verandering zich ontwikkelt en steeds breder ingang vindt in de kerk in Nederland. Het is een moment om ons te bezinnen en te richten op de volle rijkdom van het evangelie. Paulus formuleert dat scherp in 1 Korintiërs 1 vers 18, waar hij schrijft dat het woord van het kruis voor hen die verloren gaan dwaasheid is, maar voor hen die behouden worden een kracht van God.
𝗙𝗔𝗦𝗘 𝟭: 𝗗𝗘 𝗩𝗘𝗥𝗦𝗖𝗛𝗨𝗜𝗩𝗜𝗡𝗚 𝗩𝗔𝗡 𝗪𝗔𝗔𝗥𝗛𝗘𝗜𝗗 𝗡𝗔𝗔𝗥 𝗚𝗘𝗩𝗢𝗘𝗟
- De nadruk verschuift van leer naar gevoel.
- Liefde wordt gezien als acceptatie en empathie.
- Prediking gaat vooral over Gods nabijheid, niet over heiligheid.
De focus op Bijbelse leer vervaagt en gevoel wordt de toetssteen. Liefde wordt vooral opgevat als empathie en bevestiging. De nadruk in prediking ligt op Gods nabijheid, niet op Zijn heiligheid. De eerste stap is klein, maar hierin wordt al een nieuwe richting gezet.
FASE 2: DE MENS KOMT CENTRAAL TE STAAN
- De nadruk op de mens groeit.
- Jezus wordt voorgesteld als degene die bevestigt wie wij zijn.
- De behoefte van de mens komt centraal te staan.
- Het kruis wordt steeds minder genoemd, de waarden van het koninkrijk juist meer.
In deze fase wordt de Here Jezus gepresenteerd als iemand die bevestigt wie wij al zijn. Menselijke behoeften gaan meer de inhoud van de prediking bepalen. De kern van het geloof verschuift van wie Christus is naar wat de mens ervaart en nodig heeft. Onze identiteit in Christus bepaalt hoe God ons ziet en hoe we onszelf zien, maar wordt losgekoppeld van bekering, heiliging en geestelijke groei. De boodschap van het kruiswerk van de Here Jezus wordt als bekend verondersteld en minder genoemd. De nadruk komt op de waarden en de kracht van het koninkrijk van God, en minder op de bron van het Koninkrijk (de kracht van het kruis).
FASE 3: BIJBELSE WAARHEID WORDT GERELATIVEERD
- Waarheid of waarheidsduiding wordt gezien als arrogant of veroordelend.
- Een beroep op de Bijbel vormt een bedreiging voor eenheid.
In deze fase wordt Bijbelse waarheid als minder bindend gepredikt. In reactie op het verleden en op veroordelende houding van medechristenen, onthouden predikers zich van een moreel beroep op Gods Woord. Een beroep op Schriftgezag wordt beschouwd als bedreiging voor eenheid, of zelfs als arrogant en veroordelend. Gods Woord verliest zijn functie als toetssteen. Alles wordt vloeibaar.
FASE 4: ZONDE VERDWIJNT UIT BEELD
- Zonde wordt niet meer als probleem gezien.
- Oordeel wordt een taboewoord.
- Iedereen wordt aangespoord om oordelen los te laten.
Wanneer waarheid verdunt, verdwijnt zonde vanzelf. Oordeel wordt een verboden woord. Mensen worden aangespoord om elke vorm van normstelling los te laten. De noodzaak van bekering vervaagt. Zonder zonde is er geen schuld en dus geen noodzaak voor verzoening. De kern van het evangelie is: leven zonder oordeel.
FASE 5: BEKERING MAAKT PLAATS VOOR ZELFACCEPTATIE
- Bekering wordt vervangen door zelfacceptatie.
- Verlossing wordt herleid tot innerlijke heling en pastorale zelfzorg.
- Het kruis verdwijnt uit de verkondiging.
Deze fase wordt gekenmerkt door prediking over Jezus, zonder dat het kruis, het bloed of de verzoening genoemd worden. Verlossing wordt herleid tot innerlijke heling en emotioneel welzijn. Het verzoenend sterven van de Here Jezus verdwijnt uit de verkondiging. Het evangelie wordt psychologisch in plaats van geestelijk. Het plaatsvervangende sterven van de Here Jezus wordt irrelevant, want er is geen zonde die bedekt moet worden. Jezus wordt nog wel gepredikt als de Overwinnaar, maar niet als de Verzoener.
FASE 6: BIJBELSE KERNWAARHEDEN WORDEN WEGGEPOETST
Opstanding, verzoening, oordeel, heiliging en de toorn van God worden niet meer genoemd. Ze worden gezien als oude begrippen die niet passen in een moderne spiritualiteit. Het evangelie woedt gepredikt als levensfilosofie die draait om (zelf)leiderschap, groei, zelfontwikkeling, persoonlijk welzijn en oordeelloze naastenliefde.
FASE 7: NIET MEER GOD, MAAR DE MENS STAAT IN HET MIDDELPUNT
Geloof in God wordt in deze fase gepredikt als een krachtig middel voor menselijke groei en geluk. Zelfliefde is de kern van het christelijke geloof. De mens definieert wat God kan betekenen voor je ontwikkeling. Het Woord van God is een leidraad voor het goede leven.
In deze fase is de verzoening volledig overbodig geworden. Als de mens in essentie goed is en alleen bevestiging nodig heeft, is er geen plaats meer voor een Lam dat de zonde van de wereld draagt.
LAATSTE FASE, DE ONTKNOPING: TOTALE ONTKENNING VAN HET VERZOENINGSWERK VAN JEZUS
In dit eindstadium wordt de kruisiging van Jezus niet langer gezien als noodzakelijk voor de redding van de mens, maar hooguit als inspirerend voorbeeld van liefde en menselijk lijden. Het hart van het evangelie is verdwenen. De mens redt zichzelf door bewustwording en zelfontplooiing.
Hiermee is de cirkel rond: het verzoenende werk van Jezus wordt effectief ontkend. Niet altijd expliciet (soms zullen de woorden nog mooi klinken), maar wel praktisch in het belijden, in de prediking en in het uitleven van het geloof in de Here Jezus.
