Tijdens een recente online bijbelstudie van Frontrunners Ministries spreekt bijbelleraar Tom de Wal scherpe taal over de geestelijke staat van Nederland. Volgens hem ligt er “als een vloek over ons land” dat we van hype naar hype springen, zonder echt iets duurzaam te bouwen in het Koninkrijk van God. “Nederland is een land van geestelijke hypes,” stelt hij. “Als iets nieuw is, wil iedereen erbij zijn. Maar als het gebouwd moet worden, haken we massaal af.” Hij roept op dat we moeten stoppen met ‘hypen’ en meer moeten gaan ‘bouwen’
‘Nederland hoppt van geestelijke hype naar geestelijke hype’
De Wal zegt dat hij midden in de nacht wakker werd met een duidelijke indruk over ons land. “In één keer zag ik iets waarvan ik dacht: dit ligt eigenlijk als een vloek over ons land. Het wordt bijna nooit genoemd en het belemmert ons in het Koninkrijk van God.”
Die ‘vloek’ omschrijft hij als een geestelijke hype-cultuur: “Nederland is een land van geestelijke hypes. Als iets nieuw is, is het super aantrekkelijk. Dan is er een momentum. Maar echt commitment, echt lange termijn bouwen is veel zeldzamer.”
Volgens De Wal zijn christenen vaak enthousiast om ergens in te stappen, maar veel minder bereid om het af te maken, vol te houden en werkelijk iets op te bouwen.
Voorbeelden: bijbelscholen, conferenties en partners
Om zijn punt concreet te maken, noemt De Wal een reeks voorbeelden uit de praktijk van Frontrunners en breder uit kerkelijk Nederland.
- Parttime bijbelschool
Bij een parttime bijbelschool met circa 180 studenten haakt in de eerste maanden 30 tot 40 procent af.“Mensen zijn heel enthousiast om iets te starten, maar om iets af te maken is iets heel anders. Door een groeiproces heen gaan is iets anders dan alleen een goede start.” - Profetic Conference en Soulwinners Conference
De Prophetic Conference 2024 raakte vol met 1100 deelnemers en een wachtlijst. Een jaar later blijkt dezelfde conferentie veel moeilijker vol te krijgen, terwijl de inhoud vergelijkbaar is.
Ook bij de Soulwinners Conference ziet De Wal dit patroon: het eerste jaar zo’n 600 deelnemers, het tweede jaar nog maar een fractie daarvan.
Zijn analyse:“Het is niet omdat de conferentie niet krachtig was. Maar de hype is over. Het is niet meer nieuw. En dan wordt bouwen ineens moeilijk.” - Partnerschap en financiën
Ook in financiële partnerschappen ziet hij dezelfde geest terug. Mensen getuigen dat God hen roept om mee te bouwen, worden partner, maar stoppen na enkele maanden of zodra ze de gratis boeken ontvangen hebben.“Partnerschap is meebouwen. Bouwen kost tijd. Je kan alleen maar doorbouwen als mensen meebouwen.” - Bewegingen rond genezing, bevrijding en profetie
De Wal verwijst naar eerdere golven van aandacht voor genezing en bevrijding in de jaren ’80 en ’90.“Het probleem is: het was blijkbaar een hype, want je bent ermee opgehouden. Je moet het hele ding bijna weer opnieuw pionieren. Dat is typisch Nederlands: als iets nieuw is, wil iedereen aan boord. Daarna dooft het uit.” - Kerkmodellen en corona
Tijdens corona klonk massaal dat ‘God de kerk wakker schudt’ en dat het kerkmodel anders moest.“Iedereen zei: ‘We gaan nooit meer terug naar het oude.’ En wat doen 99,9% van de kerken nu? Ze doen precies hetzelfde als voorheen. De hype is voorbij, de echte verandering is uitgebleven.”
‘We hebben geen nieuwe dingen nodig’
Volgens De Wal is er een misverstand dat vooruitgang altijd ‘iets nieuws’ moet zijn. Hij bestrijdt dat stevig en verwijst naar het Nieuwe Testament:
“We hebben niet elke keer nieuwe dingen nodig. Hetgene wat God plant moet opkomen en groeien. Het zaad dat in de grond gaat moet je water geven, laten groeien. Wil je Nederland veranderen, dan hebben we geen nieuwe openbaring nodig en geen nieuwe soorten bedieningen. We hebben mensen nodig die zielen winnen, zieken genezen, demonen uitdrijven, dopen, discipelen, kerken planten en kerken bouwen. Dat is wat Jezus deed. Dat is wat Handelingen laat zien.”
Hij zet zich af tegen ‘rare nieuwe bedieningen’ die vooral vernieuwend willen zijn: “Als je jouw bediening niet vindt in het Nieuwe Testament en in Handelingen, is het geen bijbelse bediening. Bediening is niet mysterieus. Het is gewoon doen wat Jezus en de apostelen deden.”
Bijbelse analyse: enthousiasme zonder wortel
De Wal plaatst de Nederlandse situatie expliciet naast verschillende bijbelgedeelten:
- Matteüs 13 – het zaad op steenachtige grond
De groep die het woord met vreugde ontvangt, maar geen wortel heeft.“Dit lijkt soms de grondsoort van Nederland. Mensen zijn blij, roepen halleluja, maar er komt geen wortel. Geen lange termijn vrucht.” - Esra en Haggaï – de tempelbouw die stopt
Het werk aan het huis van God begint, maar stopt bij tegenslag, totdat de profeten het volk weer aansporen. - Handelingen 19 en 2 Timotheüs 1
In Handelingen 19 bouwt Paulus twee jaar lang in de school van Tyrannus, met grote uitwerking: heel Asia hoort het evangelie, er gebeuren buitengewone krachten. Maar later schrijft hij: “Dit weet u, dat allen die in Asia zijn, zich van mij hebben afgekeerd.”
De Wal: een voorbeeld van mensen die enthousiast zijn als de kracht en de wonderen zichtbaar zijn, maar afhaken als vervolging en moeite komen. - Galaten 6:9 en Hebreeën 10:36
Dat we niet moe moeten worden goed te doen en volharding nodig hebben om de vervulling van de beloften te krijgen. - Efeze 4:14
De waarschuwing niet meegesleurd te worden door elke wind van leer.“Dat is typisch voor hypes: steeds weer de nieuwe wind, het nieuwe thema, de volgende conferentie. Maar God wil fundamenten en cultuur, geen vuurwerk.”
Cultuur bouwen kost jaren
De Wal benadrukt dat echte verandering altijd cultuurverandering is – en dat kost tijd.
Hij verwijst naar bedrijfskunde: in organisaties duurt het volgens hem zeker vijf jaar voordat nieuwe waarden echt onderdeel worden van de cultuur. Hoe meer dan in kerken en het geestelijke leven. “Cultuur bouwen duurt jaren. Maar als iets eenmaal cultuur is, krijg je het er bijna niet meer uit. Willen we dat zielen winnen, geloof, profetie, heiliging en karakter blijvend worden in Nederland, dan moet het cultuur worden. Geen kortstondige opleving, maar een patroon van leven.”
Daarom organiseert Frontrunners volgens hem ook elk jaar dezelfde conferenties: Greater Faith, Bless, Greater Power, Prophetic Conference. Niet om de kalender te vullen, maar om jaar in jaar uit aan dezelfde pijlers te bouwen: geloof, voorspoed en zegen, de kracht van de Heilige Geest, profetische richting voor het land.
Van hype naar heilig volhouden
Als antwoord op de hype-cultuur roept De Wal op tot volharding, karakter en ononderhandelbare principes in het leven van gelovigen en kerken.
Hij noemt voorbeelden van zulke principes:
- persoonlijk: altijd tienden geven, deel zijn van een lokale gemeente, zieken bidden, getuigen van Jezus;
- als kerk: evangelisatie niet als optie of project zien, maar als vast onderdeel van de identiteit en cultuur.
“Een hype creëren is niet moeilijk. Een nieuwe kerk starten is niet moeilijk. Maar een kerk bouwen is iets heel anders. Iedereen kan iets slopen, maar bouwen vraagt karakter, discipline en commitment”, besluit hij.
Bekijk hier de hele boodschap:

