Kunst in de kerk. Die twee zijn in Nederland vanwege het calvinisme niet overal een gelukkige combinatie. Kunstenaar Carla Veldhuis brengt hier verandering in. “Als je de grondtekst van de Bijbel bestudeert zie je keer op keer dat God creatief spreekt.” Hij spreekt door kunst heen, merkt Veldhuis. “Met woorden bereiken we het brein, maar werkstukken die de Geest van God met zich meedragen, beroeren de geest van mensen.”
Als we Carla Veldhuis spreken, is ze net terug uit Zwiterland, waar ze de Galery of the Nations bezocht. Daar kwamen christenen uit de hele wereld samen om op verschillende manieren vorm te geven aan aanbidding. “De worship was enorm veelzijdig; er waren bands vanuit allerlei richtingen: twee concertviolisten die ongelooflijk goed waren, een Arabische band. Er werd ook heel veel gedanst door enkele honderden mensen. Zelf was ik bezig met schilderen. Er was heel veel waardering voor de creativiteit. Dat is heel leuk om te zien, omdat we er als Nederland soms een beetje harkerig in zijn, terwijl je ook plezier mag maken. Dat was echt heel mooi om te zien.”
Worship is veel meer dan alleen wat liedjes zingen met een band, wil Veldhuis maar zeggen. Ook schilderen is aanbidding. Ik luister naar wat Gods Geest ingeeft en verbeeld dat. Vaak schilder ik exact datgene waar de spreker over spreekt. Ik merk dat mensen heel erg aangaan op beelden. Na afloop gaan mensen vaak bij de schilderijen zitten en diepgeraakt worden.”
Rijke communicatievorm
Veldhuis is zelf tot geloof gekomen door een theaterstuk. “Ik ben niet christelijk opgevoed. Een christelijke broer legde mij het Evangelie wel uit, maar ik was erg verhard. God als vader? Mijn vader heeft ons zo beschadigd dat ik me er niets bij voor kon stellen. Toen ik werd uitgenodigd voor een jeugddienst waarin een professioneel theaterstuk te zien was. Daar ben ik tot geloof komen, zo diep raakte het me.”
Studeren deed Veldhuis altijd graag, dat deed ze ook door zich in de Bijbel te verdiepen. Daarin ontdekte ze veel over Gods creativiteit. “Als je de grondtekst bestudeert, dan zie je keer op keer dat God creatief spreekt. Het is niet een lijn van A naar B, maar verschillende werkvormen waarin Hij iets verweeft. Dat doet hij met poëzie, metaforen, visioenen, dromen. Deze dingen spreken ons creatieve brein aan waarin we beelden en dromen ontvangen.” Dit geeft voor Veldhuis het belang van Bijbelse kunst aan. “We hebben de wereld iets te vertellen. Dat kan met woorden, maar ook door op andere manieren onze creativiteit aan te spreken. Kunst is een heel rijke en grote communicatievorm.”
Verlangen
De kunstenares heeft heel veel voorbeelden van wat kunst doet met mensen. “Pas hadden we een kunstexpo in een kerk tijdens Open Monumentendag. Een aantal mensen zat gewoon te snikken bij mijn schilderij. We kwamen heel voorzichtig dichterbij en mochten het evangelie uitleggen of voor mensen bidden.” Dit is de laatste jaren veranderd, merkt Veldhuis. “Vijf jaar geleden waren mensen veel meer verhard, nu zijn ze wanhopig op zoek en smeken ze bijna om de waarheid.”
Kunst is echt een taal waar God doorheen spreekt, vertelt Veldhuis. “Als mensen iets zien wat heel erg mooi is, krijgen mensen een verlangen naar meer omdat de Geest hen al heeft aangeraakt. Met woorden bereiken we het brein, maar werkstukken die de Geest van God met zich meedragen, beroeren de geest van mensen. En – het klinkt oneerbiedig – maar dan is het delen van het Evangelie gewoon een inkoppertje. We hadden naar Zwiterland ook grote sculpturen meegenomen. Er stond gewoon een rij bij. Mensen maakten foto’s, sommige snikten als een kind. Er moeten tegenwoordig gewoon nazorgers bijstaan.”
Goede Herder
Zo stond Veldhuis met levende standbeelden op de Dam. Er was ook worshipmuziek. “Mensen worden hierdoor geraakt. Normaalgesproken houden ze afstand, maar nu kwamen ze heel dichtbij. Vroeger dacht je dat dit alleen gebeurde met mensen met een christelijke achtergrond, maar het gebeurt nu ook bij heel veel moslims. Het standbeeld van de Goede Herder raakte hen en ze vroegen: ‘Wat betekent dit?’ Toen we het evangelie uit hadden gelegd, wilden ze met de hele familie erbij op de foto.”
Het is tijd dat de kunstenaars opstaan en hun taal inzetten”, zegt Veldhuis. “Ik wil niemand iets opleggen. Als mensen thuis schilderen en hun eigen ding doen, helemaal prima. Maar er is wel een roep vanuit God. Besef dat je Zijn hart kunt vertalen, of je nu schildert, fotografeert, danst of spoken words creëert. Ik moedig mensen graag aan door te vertellen dat er een zalving is in kunst en dat je kunt scheppen met God.” Ze wijst op de Bijbelse kunstenaars Bezaleël en Oholiab, die door God waren aangewezen om te werken aan de tabernakel. “Ze werden eerst gedoopt in de Geest voordat ze iets mochten doen. Dan kun je ook iets verwachten uit de hemel.”
Soberheid
Kerk en kunst zijn in Nederland al lange tijd niet echt een gelukkige combinatie. “Calvinisme is ten diepste: je moet God dienen met soberheid. Als je dat gelooft en doorgeeft aan je kindskinderen, dan is er een soort kaalslag. Dat is niet Gods gedachtegoed. Ik zeg vaak tegen kunstenaars: we moeten bijna iets terugduwen. Gelukkig zien we hier beweging in. We geven veel onderwijs in gemeentes over kunst. Je zien dan veel mensen ineens ‘aan gaan’. Ze zeggen dat ze creatief zijn, maar geleerd hebben dat ze daar niets mee kunnen of mogen. De grote bedrijven zijn daarin een stuk verder: creatieve denkers zijn nodig voor vernieuwing. Dit is ook belangrijk voor de kerk. Als God de komende jaren een andere kant op wil bewegen, hoe pakken we dat dan aan? Hoe kan Gods Geest bewegen? Ik bedoel dan niet inhoudelijk qua leer, maar God geeft ons zoveel meer werkvormen. Zo zag ik tijdens onze tijd in Zwiterland twee mensen die uit Moldavië die gevlucht waren en worshippen met viool. Mensen lagen op hun knieën of waren aan het dansen of aan het vlaggen. Niemand zei: ‘Dat mag niet’. Er was ruimte.”
Het is echt Veldhuis’ missie dat creativiteit ingebed mag worden in de kerk, vertelt ze, zeker in missionaire kerken. En ze merkt toenemende interesse in gemeentes. “We reizen door het hele land en zijn er tijdens diensten en concerten om te laten zien: je kunt samenkomsten hebben met worship en een schilder. En ik hoop dat als ik weg ben, er ruimte komt voor kunstenaars in de gemeente zelf. We maken zoveel wonderen mee. We hebben een gilde met drie kunstenaars en we maken zo ontzettend veel doorbraken mee. Mensen vertellen wat ze ervaren bij het zien van kunst en welke vrijheid het hen heeft gegeven. Wanneer wij connecten met en maken vanuit Gods Geest, connecten wij ook met de geest van mensen. Dan zie je dingen gebeuren die we menselijk gezien niet kunnen bewerken.”
Wonderlijk
Veldhuis geeft hiervan een voorbeeld. “Ik had eens een schilderij gemaakt en een foto ervan op facebook gezet. Het ging over dat niks mij kan scheiden van de liefde van God. Binnen een minuut kreeg ik een sms’je van iemand die op dat moment in het buitenland was: ‘Dat doek moet naar mijn nichtje’. Deze vrouw bleek op sterven te liggen en wilde niets weten van de Heer. Ik beloofde het te brengen. Ik kende die mensen niet, dus het was super awkward, maar ze namen het aan en bedankten. Een dag later belde de tante op. Haar nichtje was overleden maar had haar hart aan de Heer gegeven. Zo wonderlijk!
Als ik begin met schilderen, zeg ik: ‘Heer, wat raakt Uw hart vandaag? Wat hebben mensen nodig?’ Dat wil ik graag vermenigvuldigen, dat is echt mijn missie. Een leger kunstenaars opleiden dat God verstaat op zijn eigen manier. En met hun kunst laten ze mensen die God niet kennen zien dat Hij beter is dan ze denken. Ik heb vaak profetieën gehad dat God een mantel geeft. Dat staat voor een opdracht. Kunst en creativiteit zijn geen franje. Het is een krachtige taal in Gods Koninkrijk en we mogen leren om die echt in te zetten. In Londen zijn kerken die kunstenaars fulltime in dienst hebben. Omdat ze beseffen dat ze veel te zeggen hebben, maar dat kunstenaars iets inbrengen wat niet gezegd kan worden.”
Veldhuis wijst terug naar het verleden. “Koningen hadden altijd kunstenaars in dienst. Nederland heeft zo’n sterke erfenis uit de Gouden Eeuw. Dat is ook een woord dat we kregen van God. Hij zegt dat er veel mantels onder het stof liggen. Mantels van echt brokaat. Die mogen we weer op gaan pakken. Als je creatief besnaard bent, doe er dan wat mee. Zorg dat God er iets mee kan in jouw leven.”
