Toen de Amerikaanse voorganger Andrew Brunson in een Turkse cel belandde, gebeurde niet wat hij altijd had verwacht. Geen overweldigende vrede. Geen hemelse troost die alles draaglijk maakte. Geen wonderlijke nabijheid van God. In plaats daarvan kwam de stilte. “Dat vind ik misschien wel het meest bijzondere van zijn verhaal,” zegt Arco van Doleweerd van SDOK. “Hij maakt het niet mooier dan het is. Brunson zegt eigenlijk: ik had verwacht dat God dichtbij zou zijn — maar het werd pikdonker.” Toch is het uiteindelijk een zeer bemoedigend en geloofsopbouwend verhaal.
Van Doleweerd spreekt over Brunson naar aanleiding van de campagne rond Gods gijzelaar, het boek waarin de Amerikaanse predikant openhartig terugblikt op zijn gevangenschap in Turkije. SDOK verspreidt het boek gratis; lezers betalen alleen verzendkosten. De organisatie wil dat zoveel mogelijk mensen kennismaken met Brunsons verhaal — juist omdat het zo weinig heroïsch is.
“We zijn op een of andere manier geneigd om idealistisch om te gaan met over geloofsvervolging” zegt Van Doleweerd. “Mensen die wonderlijk worden bemoedigd, die ondanks diep lijden een grote vreugde ervaren. En dat bestaat ook echt. We ontmoeten mensen die zeggen: ik ben bereid martelaar voor Jezus te worden.”
Hij vertelt over een ontmoeting in Zuid-Korea. “Daar sprak ik een man die letterlijk zei: ‘Ik droom ervan om martelaar voor Jezus te zijn. Ik ben meer dan bereid om dat te doen.’ We ontmoeten ook christenen die tien jaar gevangenis hebben meegemaakt en terugkijken met: God is goed, ik had het niet willen missen.”
Maar er is een andere werkelijkheid, zegt hij.
“Wij komen ook heel veel mensen tegen die blijven worstelen. Met pijn, met vragen, met teleurstelling. Brunsons verhaal zit gedurende zijn gevangenschap veel meer in die categorie.”
Grootgebracht voor de zending
Brunsons groeide op als zoon van zendelingen. Als kind werd er specifiek voor hem en zijn broer gebeden door mensen die nog verbonden waren aan de geestelijke nalatenschap van Hudson Taylor, de beroemde zendingspionier.
“Voor hem werd gebeden dat hij ooit Gods boodschap in andere landen zou brengen,” zegt Van Doleweerd. “Dat is uiteindelijk letterlijk uitgekomen.”
Samen met zijn vrouw trok Brunson naar Turkije, waar hij tientallen jaren werkte als voorganger. In Izmir — het Bijbelse Smyrna — bouwde hij een kleine gemeente op in een moeilijke buurt, midden tussen prostitutie en criminaliteit. “Ze hielden openlijk kerk,” vertelt Van Doleweerd. “Mensen konden binnenlopen, er werd gebeden, ze waren actief. Dat maakte hen ook zichtbaar.”
Turkije is geen gemakkelijk land voor christelijke werkers, zegt hij. Christendom wordt er vaak geassocieerd met een westers wereldbeeld en bekeerlingen kunnen grote sociale gevolgen ervaren.
“Als je christen wordt, raak je vrijwel altijd je familie kwijt. Zeker buiten de grote steden ligt dat gevoelig. Istanbul is anoniemer, maar de druk blijft.”
Toch groeide Brunsons liefde voor het Turkse volk. “Ze zagen ook echt dat God aan het werk was. Ze geloofden dat er een nieuwe tijd zou aanbreken in Turkije. Hij zat in een optimistische fase van zijn bediening.”
Juist toen ging het mis.
‘U gaat mee’
In 2016 moesten Brunson en zijn vrouw zich melden bij de politie vanwege hun visum. Het leek routinewerk. “Toen werd ineens gezegd: u gaat mee.” Zijn vrouw werd na ongeveer twee weken vrijgelaten. Brunson bleef achter.
De verdenkingen waren extreem: spionage, terrorisme en samenwerking met de CIA. In Turkije en daarbuiten werd hij publiekelijk weggezet als spion. “We hebben in de tijd van zijn gevangenischap opgeroepen tot gebed. ” zegt Van Doleweerd. “Maar achter de schermen speelde een groot diplomatiek spel.”
Uiteindelijk zou ook de Amerikaanse president Donald Trump zich intensief met zijn zaak bemoeien. Brunson zelf geeft Trump later nadrukkelijk credits voor zijn vrijlating.
Maar in de gevangenis wist Brunson daar niets van.
Wat hij wel wist: hij voelde zich verlaten.
‘Waar was die open hemel?’
Brunson had zichzelf nooit echt voorbereid op gevangenschap. Natuurlijk kende hij verhalen van vervolgde christenen. Natuurlijk wist hij van risico’s. Hij had doodsbedreigingen ontvangen en was zelfs van dichtbijbeschoten. “Hij stapte ooit over van sandalen naar sneakers,” zegt Van Doleweerd. “Waarom? Omdat hij moest kunnen wegrennen.”
Maar arrestatie? Dat verwachtte hij niet.
Brunson beschrijft zijn gevangenschap in twee fases. Eerst was er vooral verlies. Hij zat met zo’n twintig mannen in een cel bedoeld voor acht. Veel medegevangenen reciteerden islamitische teksten. De dreiging van drie keer levenslang hing boven zijn hoofd. Zijn vrouw was vrijgelaten en kon hem maar af en toe bezoeken. Zijn kinderen zaten in Amerika.
“Dat romantische beeld van geloofsvervolging viel compleet uiteen,” zegt Van Doleweerd. “Hij dacht: waar is die open hemel waar ik altijd over hoorde?” In plaats van troost kwam paniek. Woede. Verlatenheid. “Hij werd boos op God,” zegt Van Doleweerd. “Suïcidale gedachten ook. Hij schrijft daar heel open over.”
Juist die eerlijkheid maakt indruk, vindt hij.
“Hij zegt eigenlijk: als ik hier ooit uitkom, ga ik niet doen alsof het mooier was. En dat heeft hij ook niet gedaan.”
Dansen uit gehoorzaamheid
Na ongeveer een jaar veranderde er iets. Niet omdat God ineens voelbaar dichtbij kwam, maar omdat Brunson een besluit nam. “Hij stelde God eigenlijk een rauwe vraag,” zegt Van Doleweerd. “‘Waarom laat U niet zien dat U van mij houdt?’”
Het antwoord kwam niet zoals verwacht. In plaats daarvan besloot Brunson vast te houden aan God — ook zonder gevoel. “Hij dacht: ik ga voor U leven, zelfs als ik niks ervaar.”
Elke dag begon hij in zijn cel te dansen.
“Hij zei zelf: het was meer huppelen en springen,” lacht Van Doleweerd. “Maar hij deed het bewust. In de Bijbel staat: verheug je. Dus dacht hij: dan ga ik gehoorzamen, ook al voel ik het niet.”
Hij greep zich vast aan woorden uit Jesaja: vertrouwen op God, ook wanneer iemand in duisternis wandelt. “Hij zei eigenlijk: wat U zegt is waar, ook als mijn gevoel iets anders zegt.”
De grote vragen — waarom dit gebeurde, waarom God zweeg — stopte hij volgens Van Doleweerd “in een kluis”. “Hij zei tegen God: die vragen laat ik los. Als U erop terug wilt komen, mag dat.”
Afgebroken
Achteraf kijkt Brunson anders naar die periode. “Nu zegt hij: God was mij aan het afbreken,” vertelt Van Doleweerd. “Hij ontdekte dat uiteindelijk Gods genade hem overeind hield — ook toen hij zelf niks meer voelde.”
Dat maakt zijn verhaal herkenbaar, denkt hij. “In de Bijbel zie je dat ook bij mensen als Jeremia. Die roept het uit naar God, voelt zich verlaten, zelfs bedrogen. Dat soort worsteling hoort blijkbaar óók bij geloof”
Brunson keerde uiteindelijk terug naar Amerika en werd in 2018 vrijgelaten na intens diplomatiek overleg. Naar Turkije terugkeren kan hij niet meer. Wel blijft hij actief betrokken bij de kerk in het Midden-Oosten.
Maar Gods gijzelaar gaat volgens Van Doleweerd uiteindelijk niet over geopolitiek of vervolging. “De kern is eigenlijk: wat blijft er over als alles wegvalt? Dat houdt ons een spiegel voor. Het heeft zijn wortels in het geloof tevens verdiept.”
Klik hier om het boek te bestellen!
