De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Moes, ziet geen aanleiding om in te grijpen na het weigeren van de verhuur van de Grote Kerk in Alkmaar voor een gezamenlijke paasdienst van de Protestantse Gemeente Alkmaar. Dat blijkt uit antwoorden op Kamervragen van ChristenUnie-Kamerlid Don Ceder.
De Protestantse Gemeente kreeg geen toestemming om het monumentale kerkgebouw te huren voor een paasdienst, terwijl het pand wel wordt gebruikt voor culturele evenementen en bijeenkomsten zoals proeverijen. De kwestie leidde tot vragen over inclusiviteit, gelijke behandeling en het gebruik van religieus erfgoed dat met publieke middelen wordt onderhouden.
De minister bevestigt dat zij kennis heeft genomen van het bericht. Zij benadrukt dat uit de rijksmonumentale status van het gebouw niet voortvloeit dat het moet worden opengesteld voor religieuze of andere activiteiten. “Eigenaren en exploitanten van rijksmonumenten maken daarin hun eigen keuzes, binnen wettelijke kaders.” De Grote Kerk is eigendom van de Stichting Behoud Grote Kerk Alkmaar en wordt geëxploiteerd door Stichting Theater De Vest & Grote Kerk Alkmaar. Het gebouw is niet langer in gebruik als kerk.
Volgens Moes zijn gebedsdiensten in algemene zin geen onderdeel van de Unesco-definitie van immaterieel erfgoed. Wel erkent zij dat specifieke christelijke tradities, zoals het bovenstemzingen in Genemuiden en de Passiespelen in Tegelen, zijn opgenomen in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland.
Op de vraag hoe de weigering zich verhoudt tot de Algemene wet gelijke behandeling, stelt de minister dat culturele instellingen vrij zijn om eigen profielkeuzes te maken in programmering en verhuur, mits zij niet discrimineren. Zij ziet geen aanwijzing dat daarvan sprake is. Ook acht zij aanvullend onderzoek naar waarborgen tegen uitsluiting niet nodig, omdat die volgens haar al in bestaande wetgeving zijn vastgelegd.
Restauratieregeling
De Stichting Behoud Grote Kerk Alkmaar ontving in 2023 een rijksbijdrage van 240.998 euro via de Subsidieregeling Instandhouding Monumenten (Sim). Daarnaast werd in 2025 85.000 euro toegekend via een provinciale restauratieregeling, die voor circa 50 procent door het Rijk wordt gefinancierd. Aan deze subsidies zijn geen eisen verbonden over religieus gebruik. De Sim-regeling kent geen voorwaarden ten aanzien van gebruik of toegankelijkheid; de provincie Noord-Holland stelt als voorwaarde dat het monument minimaal 24 dagen per jaar publiek toegankelijk is.
Moes zegt de teleurstelling van de Protestantse Gemeente te begrijpen. Zij wijst erop dat de gemeente Alkmaar voornemens is om met betrokken partijen in gesprek te gaan. Van een expliciet verbod op kerkelijke activiteiten is volgens haar geen sprake. Ook zijn er bij het ministerie geen andere gevallen bekend waarbij subsidie wordt verstrekt aan historische kerken waar kerkactiviteiten expliciet verboden zijn.
In antwoord op vragen over de uitvoering van de motie-Ceder over functiebehoud van kerkgebouwen verwijst de minister naar het programma Toekomst Religieus Erfgoed. Dat programma wordt voortgezet, met extra aandacht voor nevengebruik van kerkgebouwen door onder meer christelijke migrantengemeenschappen en mogelijke belemmeringen daarbij. Gesprekken met religieuze gemeenschappen en erfgoedorganisaties vinden volgens de minister doorlopend plaats binnen dit programma.
De minister heeft toegezegd de vragen vóór de behandeling van de OCW-begroting te beantwoorden.
