De Nederlandse kerken hebben zich in een gezamenlijk beleidsdocument uitgesproken tegen ‘radicaal-rechts gedachtegoed’. In de verklaring van de Raad van Kerken wordt dit gezien als een bedreiging voor het christelijk geloof, de democratische rechtsstaat en kwetsbare groepen in de samenleving. De kerken spreken daarbij voor het eerst gezamenlijk en expliciet hun zorgen uit over de politieke inzet van religie. Daniël van Deutekom van conservatief platform Sola Veritas heeft stevige kritiek op de analyse en de gekozen accenten.
Volgens de kerken wordt het christendom steeds vaker gebruikt voor politieke doelen die niet stroken met de kern van het geloof. Zij waarschuwen voor uitsluiting en verharding in het publieke debat, onder meer rond migratie en nationalisme. In het document wordt benadrukt dat zwijgen geen optie is. “Als kerken niet spreken en niet ook onderscheidend spreken, dekken kerken onrecht toe en verstaan ze hun roeping niet,” zo stellen zij.
Tegelijkertijd zoeken de kerken nadrukkelijk het gesprek met gelovigen die gevoelig zijn voor radicaal-rechts gedachtegoed. Zij willen deze mensen niet afschrijven, maar juist betrekken bij reflectie op het geloof en de samenleving. Centraal staat daarbij het idee van discipelschap, waarbij zelfonderzoek en het vermijden van uitsluiting belangrijk zijn. Wel sluiten de kerken niet uit dat in extreme gevallen kerkelijke maatregelen kunnen volgen.
Weinig erkening
De verklaring leidt tot kritiek van Daniël van Deutekom, die stelt dat het document een waardevolle waarschuwing bevat, maar te eenzijdig is in zijn analyse. Volgens hem worden zorgen van gelovigen over veiligheid, migratie en maatschappelijke veranderingen onvoldoende erkend. Hij zegt daarover: “Ze slaan de plank nogal mis in hun analyse, omdat ze te weinig erkenning geven aan de zorgen die leven bij veel christenen in deze tijd.”
Een belangrijk kritiekpunt van Van Deutekom is dat het document volgens hem te snel politieke partijen koppelt aan radicaal-rechts en antisemitisme. Hij stelt: “Een voorbeeld daarvan is dat zij zeggen dat er meerdere radicaal-rechtse partijen en politici zijn in dit land waarop gestemd kan worden. Nou, dan is het vrij duidelijk dat ze waarschijnlijk FVD en PVV bedoelen. Maar van Wilders en de PVV kan je dat totaal niet zeggen.” Volgens hem wordt het begrip radicaal-rechts daardoor te breed en ongenuanceerd gebruikt.
Linkse partijen
Daarnaast vindt hij dat antisemitisme niet exclusief aan de rechterzijde van het politieke spectrum wordt besproken. Hij stelt dat er ook binnen linkse en progressieve partijen problematische uitingen bestaan. “Als we het over antisemitisme hebben, dan kan je ook kijken naar partijen als PVDD, DENK, GroenLinks/PvdA en Volt,” aldus Van Deutekom. Volgens hem leidt dit tot een scheef beeld van waar problemen zich in de samenleving voordoen.
Verder plaatst hij vraagtekens bij de bredere wereldvisie in het kerkelijke document. Volgens hem ontbreekt aandacht voor christenvervolging en de positie van christelijke minderheden wereldwijd. Zo wordt gewezen op de afname van het christendom in sommige regio’s, maar zonder geopolitieke duiding. “De Raad van Kerken weigert die bredere strijd van beschavingen te herkennen,” stelt hij. Volgens hem maakt dat de analyse van de kerken incompleet.
Het debat laat vooral zien hoe verschillend de uitgangspunten zijn van kerkelijke analyse en de kritiek daarop. Waar de Raad van Kerken inzet op inclusie, dialoog en het tegengaan van uitsluiting, legt Daniël van Deutekom de nadruk op wat hij ziet als blinde vlekken in die benadering. Hij vindt dat maatschappelijke en geopolitieke spanningen onvoldoende worden meegenomen en dat zorgen van gelovigen te snel in een politiek frame worden geplaatst. Volgens hem leidt dat tot een eenzijdig beeld dat de complexiteit van de werkelijkheid onvoldoende recht doet.
Lees het rapport over de omgang met ‘radicaalrechts gedachtegoed’ van de Raad van Kerken hier
