Het vertrek van voorganger Jacob Folkerts uit de Vrije Baptisengemeente Bethel in Drachten is te zien als onderdeel van een bredere trend, zegt theoloog en spreker Hans Maat. De voorganger vertrekt bij de Vrije gemeente vanwege een conflict en verschillende visies binnen de raad van oudsten over de theologische koers van Bethel. Heeft de New Apostolic Reformation (NAR) er iets mee te maken of is er wat anders aan de hand? Hans Maat duidt wat hij ziet. “Er is sprake van een allergie tegen het charismatische.”
Aan het conflict lag een verschil in theologische visie ten grondslag. Folkerts verzette zich tegen een meer charismatische koers die door enkele bestuursleden werd voorgestaan, waarbij meer ruimte zou zijn voor profetie. De oudstenraad stelde daarentegen dat Folkerts’ nadruk op de zuiverheid van de gemeente volgens hen niet in lijn was met het Nieuwe Testament.
De NAR staat voor New Apostolic Reformation (Nieuwe Apostolische Reformatie). Het is geen officiële organisatie of kerkgenootschap, maar een verzamelnaam voor een beweging binnen het christendom. De naam verwijst naar de zestiende-eeuwse Reformatie, toen protestanten zich afscheidden van de Rooms-Katholieke Kerk. Volgens de NAR gaat het om een nieuwe, nog invloedrijkere reformatie, geleid door mensen die zichzelf apostelen en profeten noemen. De term werd geïntroduceerd door C. Peter Wagner, die sprak over een “tweede apostolisch tijdperk”. Volgens hem is de kerk nu pas weer in staat haar opdracht volledig te vervullen, doordat het gezag niet langer bij kerkraden ligt, maar bij individuele apostelen en profeten, die soms zelfs worden vergeleken met generaals in een geestelijke strijd.
“Het is met name een Amerikaanse beweging”, zegt Hans Maat. “Het accent ligt heel sterk op het terugnemen van de heerschappij over een zondige wereld.” De NAR kent ‘zeven bergen van invloed; christenen zijn geroepen om invloed en uiteindelijk leiderschap te krijgen op zeven belangrijke gebieden in de samenleving. Hierdoor zou Gods Koninkrijk zichtbaar worden in de wereld. Het gaat om deze ‘bergen’: Religie/kerk, gezin/familie, onderwijs, overheid, politiek, media, kunst/entertainment en economie/bedrijfsleven.
Lijst ‘NAR’-voorgangers
Critici waarschuwen dat dit wereldbeeld kan leiden tot een vermenging van geloof en macht, vooral op politiek gebied. En het is te triomfantelijk, wij bouwen het Koninkrijk. Het bevat ook wel mooie elementen, aldus Maat. “Denk aan dat je Jezus ziet als de CEO van je bedrijf of dat je het belang ziet van christelijke invloed in de cultuur en media en die invloed ook wilt uitbreiden. Maar er is vaak geen ruimte voor een klassieke eschatologische toekomstvisie, dus alles wat te maken heeft met het einde er tijden, afval van gelovigen en een moeilijke tijd die voorafgaat aan de komst van Christus. Het gaat om Kingdom now, en dat verandert het perspectief. Dat ervaar ik niet als Bijbels en ook theologisch vind ik daar van alles van.”
In Nederland worden sprekers ook wel betiteld als NAR-aanhangers, soms zelfs zonder het te weten. Zo schrijft Anne Borkent in een reactie op een artikel over dit onderwerp: Een aantal jaar geleden zei iemand dat ik (en een aantal vrienden van mij) op een internationale lijst sta van zogenoemde “NAR-voorgangers”. Terwijl ik zelf geen idee had wat het was! Ik rekende mij ook niet tot deze beweging, hoewel ik sómmige elementen ervan wel onderschrijf. Kortom: er ís helemaal geen NAR-beweging. Het is puur een labeltje dat door ánderen bedacht is om duiding te geven en mensen en leiders in een hokje te stoppen. Ik ken zelfs iemand die op die lijst staat die zelf wars is van het hele concept.”
Tim Keller
Er is inderdaad een internationale lijst met voorgangers en sprekers die zouden behoren tot het NAR-netwerk. Naast bekende christenen als Tim Keller en Joyce Meyer staan naar schatting tussen enkele duizenden namen op, waaronder die van Nederlandse christenen. De anonieme maker van de website zegt dat hij zelf opgroeide in een NAR-kerken zonder dit tet weten en later tot het inzicht kwam dat hij misleid was. Hij Op zijn veertigste kwam hij in contact met baptistenvoorganger Billy Crone uit Las Vegas die uitlegde wat er mis zou zijn met de (hyper)charismatische beweging en de New Apostolic Reformation.
De anonieme persoon heeft naar eigen zeggen ‘diepgravend’ onderzoek gedaan voordat hij mensen op de lijst zet. Dit onderzoek bestaat uit het doorzoeken van websites en social media van christenen om te zien aan wie voorgangers en sprekers gerelateerd zijn. Onder meer Jan Pool, Christian Tan, Tom de Wal, Arleen Westerhof, Anne Borkent, Mattheüs van der Steen én Hans Maat worden genoemd. Voorgangers die je dan ook zou verwachten op de lijst zoals Ben Kroeske, Bernhard Oudhoff en Jannie Kloosterman staan er niet op.
De anonieme bronvermeldt op de website: “Ik heb gecontroleerd wie ze volgen en steunen, screenshots gemaakt van wie ze steunen en met wie ze verbonden zijn, met wie ze regelmatig het podium delen, en ik heb bewijs gevonden dat ze sterke banden hebben met de New Apostolic Reformation. Sommige mensen op deze website staan erbuiten, maar zijn sterk beïnvloed of hebben zich aangesloten bij organisaties, kerken, pastors, profeten, apostelen, leiders of artiesten die verband houden met de New Apostolic Reformation, en zij hebben mogelijk een of andere zorgwekkende leer die aan het licht moet worden gebracht.” Dit alles zonder het genoemde bewijs te leveren of zonder zijn eigen identiteit vrij te geven. Het is dus niet te controleren wie er achter de site zit. Revive heeft een mail gestuurd met de vraag om uitleg hierover, maar heeft geen reactie ontvangen.
Geframed
Hans Maat herkent dat voorgangers geframed worden en legt uit hoe dit komt. Evangelische, niet-charismatische gemeenten, zeker de baptisten, zijn gericht op een gedegen uitleg van het Woord van God. Zij beschouwen alles wat uit de charismatische cultuur en vernieuwing voorkomt, per definitie als spannend. Zaken als de ervaring van God, de gaven en kracht van de Heilige Geest, genezing, zalving resoneren niet bij meer traditionele mensen in de kerk. Zij geloven in de Vader, Zoon en Heilige Schrift in plaats van de Heilige Geest. Dit zie je ook in protestantse gemeenten. Daar ervaren ze de gaven van de Geest ook vaak als vreemd en niet-Bijbels. Dat komt voort uit het idee dat deze gaven en wonderen zijn opgehouden toen de kerk de Bijbel kreeg.”
De afgelopen tien, vijftien jaar is het oefenen in de gaven en kracht van de Geest toegenomen in Nederland door de charismatische beweging. Bij protestantse, evangelische en pinkstergelovigen resoneert dit. Zij merken dat ze meer nodig hebben, ook van het bovennatuurlijke van God. In Drachten leek dit zich toe te spitsen op profetie. Blijkbaar zitten er in dit soort gemeenten veel oudsten of voorgangers en soms allebei, met een lerarenprofiel. Zij kijken naar wat Gods Woord zegt en wat niet. Ze hebben geen of weinig ervaring met het luisteren naar Gods stem, het volgen van en de krachtige werking van de Heilige Geest. Dat is waar de discussie over gaat. De New Apostolic Reformation met zijn goede dingen en uitwassen is een soort middel om dit aan te kaarten. Zelf heb ik er eigenlijk niks mee.”
Spannend
Volgens Maat komt deze voort uit het idee dat bovennatuurlijke dingen zijn opgehouden toen de kerk de Bijbel kreeg, ook wel het cessationisme of de streeptheologie genoemd. Mainstream evangelische kerken, zeker baptisten zijn gericht op een gedegen uitleg van het Woord van God. Alles wat uit de charismatische vernieuwing en cultuur komt en meer ervaringsgericht is, wordt per definitie als spannend beschouwd. Er is niet zo’n balans tussen woord en Geest in de evangelische gemeenschap. En heel vaak wordt de NAR dan ingebracht als het soort theologie waar we niet aan moeten beginnen.”
Maar sprekers die worden geschaard onder de NAR herkennen zich er vaak niet in. “Ik zie het als frame en ik vind het een beetje flauw om allerlei mensen weg te zetten en om een verlangen naar meer van God te katalyseren. Het gevolg is dat sprekers die wel ervaring hebben met bovennatuurlijke manifestaties soms geen toegang tot bepaalde podia of gemeenten. Er is constant voorzichtigheid en ook wel angst voor het manifeste werk van de Heilige Geest. Bij jongeren en tieners mag dan weer wel alles.”
Ruimte Geest
En in kerken heeft het invloed op de eenheid. “Als evangelische kerken geen ruimte bieden aan de werking van de Heilige Geest, dan gaan kerkgangers ernaar op zoek bij allerlei evenementen op dit gebied. Kerkleden ontdekken dan dingen als profetie en luisteren naar Gods stem. Als kerken dit niet oppakken en integreren, misschien omdat voorgangers er niet ervaren in zijn – het voelt dan waarschijnlijk bedreigend – dan barst de bom.” Maat heeft geen zicht wat er in Drachten gebeurde, maar het is een verdrietig proces als nieuwe initiatieven tot verdeeldheid leiden en predikanten of voorgangers worden losgemaakt van een gemeente of opstappen.”
Het is volgens Maat jammer dat er in evangelische en protestantse gemeenten weinig ruimte is voor de krachtige werking van de Heilige Geest. “Daardoor missen ze een heel stuk toekomst: gemeentegroei, nieuwe gemeenten die worden gesticht, jongeren die aanhaken door de kracht van het werk van de Heilige Geest en in evangelisatie. Dat werkt nu eenmaal zo, Hij is de beste evangelist. Bij Woord-van-Godpredikers komt af en toe iemand tot geloof, maar als mensen door de Heilige Geest geleid worden, Gods stem verstaan en bidden voor zieken op straat, komen veel meer mensen tot geloof. Evangelische en protestantse gemeenten proberen te werken aan een gezonde gemeenteopbouw met de Bijbel en Jezus in het middelpunt, maar als ze de Heilige Geest en Zijn werkingen, gaven en kracht uitsluiten, dreigen ze alles te verliezen.”
Maat adviseert hen om ruimte te maken voor de Heilige Geest op een manier die bij hen past. “Blijf de praxis van de charismata toetsen aan de Bijbel. Als je geen aandacht hebt voor de doop en het vuur van de Heilige Geest, de krachtwerkingen en uitingen, gaan mensen dat zoeken op allerlei andere plekken. Vervolgens gaan ze er in hun eigen gemeente over praten of vragen over stellen. Hier mogen voorgangers ontspannender mee omgaan. Ga er als voorganger zelf ook over in gesprek, ga samen op zoek en vermijd conflict.”
Een petitie van gemeenteleden van de Vrije Baptistengemeente Bethel met daarin drie eisen – volledige transparantie naar de gemeente, inclusief het verhaal van Jacob Folkerts; het onmiddellijke aftreden van het volledige Bestuur van Opzieners (BvO) vanwege een ernstig beschadigd vertrouwen; en de directe voortzetting van de re-integratie van Folkerts onder de door hem gestelde voorwaarden – legde het BvO naast zich neer. De voorganger stapte vorige maand op. Zondag preekt hij weer, in de Zuiderkerk in Drachten, onder de vlag van de nieuwe stichting Kijk Omhoog. De dienst was zo snel volgeboekt dat er twee extra diensten worden gehouden.
