Twee Nederlandse theologen nemen in de podcast Revive Today stelling tegen wat zij een journalistieke karikatuur noemen: de New Apostolic Reformation (NAR). Volgens dominee Kees van Velzen en theoloog Hans Maat is de term een containerbegrip geworden waarmee seculiere media een uiterst diverse charismatische beweging wegzetten als een dreigende, Trump-gestuurde sekte.
Aanleiding voor het gesprek is een recent artikel van De Correspondent, waarin de New Apostolic Reformation wordt neergezet als een snelgroeiende, invloedrijke beweging binnen het Amerikaanse christendom — zonder centrale leiding, geleid door zelfbenoemde apostelen en profeten, en nauw verweven met de politieke steun voor Donald Trump. Van Velzen en Maat, beiden met een klassieke theologische achtergrond, zetten in de aflevering vraagtekens bij die framing.
Een term die niemand meer begrijpt
“NAR is een begrip dat eigenlijk niemand meer begrijpt,” opent Maat het gesprek. Hij wijst erop dat de term formeel geen bestaande organisatie of stroming beschrijft, maar terug te voeren is op de theologie van onder anderen C. Peter Wagner, die in het verleden sterk de nadruk legde op het Koninkrijk van God. Volgens Maat gebruiken journalisten de term inmiddels als verzamelnaam voor allerlei uitwassen binnen de evangelisch-charismatische beweging in Amerika — een beweging die volgens hem juist opvallend divers en gedifferentieerd is.
Van Velzen herkent het patroon van snelle labeling. Hij haalt de geschiedenis van de Pinksterbeweging in Nederland aan: op enig moment kreeg “Pinkstergemeente” zo’n negatieve bijklank dat sommige gemeenten hun naam veranderden in “evangelische gemeente”. Zijn devies, ontleend aan een bekend adagium: onderzoek alles, behoud het goede.
De vijfvoudige bediening: bijbels fundament of gevaarlijk vergezicht?
Centraal in de NAR-kritiek staat de zogenoemde vijfvoudige bediening — het idee dat de kerk naast herders en leraars ook hedendaagse apostelen, profeten en evangelisten kent. Van Velzen leest voor uit Efeziërs 4 en beargumenteert dat het onderscheid tussen deze vijf bedieningen wel degelijk bijbels te funderen is, met als doel “de heiligen toe te rusten tot het werk van dienstbetoon”. Problematisch wordt het volgens hem pas wanneer aan het apostelschap te veel persoonlijke autoriteit wordt toegekend — een dynamiek die in kleine of grote “dictaturen” kan ontaarden.
Maat plaatst een kritische kanttekening: het idee dat herstel van de vijfvoudige bediening “de redding van de kerk” zou betekenen, noemt hij zelf bewust wat cynisch. Voor hem is het minstens zo belangrijk dat gelovigen de Bijbel bestuderen en naar heiliging streven. Tegelijk erkent hij dat de charismatische beweging aspecten heeft belicht die in zijn eigen protestantse traditie juist onderbelicht bleven.
Trump, Seven Mountains en dominion-theologie
Een groot deel van het gesprek gaat over de politieke lading die de term NAR inmiddels heeft gekregen. Begrippen als de Seven Mountains (het idee dat het Koninkrijk van God dominant moet worden in alle maatschappelijke sectoren) en dominion worden in de berichtgeving vrijwel automatisch gekoppeld aan steun voor Trump. Van Velzen vindt die koppeling te grofmazig: op foto’s van gebedsbijeenkomsten met Trump staan volgens hem ook mensen die zelf helemaal niet uit de vijfvoudige-bedieningstraditie komen, zoals Franklin Graham, zoon van evangelist Billy Graham.
Maat gaat verder in zijn kritiek op De Correspondent. Hij noemt de vergelijking die het artikel zou maken tussen Trump en een voormalig Hongaars staatshoofd ongepast, en spreekt van “klankjournalistiek” die onder de maat is. Tegelijk erkent hij een reëel punt: er bestaat een reëel risico dat christenen dominion-denken verwarren met een soort kruistocht-mentaliteit, wat hij “geestelijk kwalijk” noemt.
Een historische parallel: Abraham Kuyper
Opvallend is de parallel die Maat trekt met Abraham Kuyper, grondlegger van de Vrije Universiteit en icoon van de gereformeerde traditie. Kuyper maakte zelf een charismatische fase door en is bekend van de uitspraak dat er geen vierkante centimeter van de werkelijkheid is waarover Christus niet zegt: “Mijn!” Voor Maat toont dit aan dat het streven naar maatschappelijke invloed vanuit het geloof geen typisch Amerikaans-charismatisch verschijnsel is, maar een lijn die ook door de gereformeerde traditie loopt.
Excessen erkend, framing bekritiseerd
Beide theologen ontkennen niet dat er binnen de charismatische beweging excessen voorkomen — van mensen die op het graf van een opwekkingsprediker gaan liggen in de hoop een “anointing” te ontvangen, tot leiders die publiekelijk worden “geëxposed” vanwege misbruik van macht, seks of geld. Van Velzen benadrukt echter dat dit soort misstanden evengoed voorkomt in behoudender, meer traditionele kerkelijke kringen — hij noemt voorbeelden van hervormde en gereformeerde predikanten die eveneens in de fout gingen.
Zijn grootste bezwaar is de generalisatie: wanneer incidentele excessen worden gebruikt om een hele, sterk gedifferentieerde beweging weg te zetten, ontstaat er volgens hem onterecht wantrouwen bij mainstream christenen die weinig onderwijs hebben gehad over het werk van de Heilige Geest. Van Velzen citeert in dit verband Charles Spurgeon: het is makkelijker om een fanatiekeling af te koelen dan een dode weer tot leven te wekken.
Bekijk hier de hele aflevering:
