“Mag het in de kerk wat vaker over het klimaat gaan?” prijkte als indringende vraag op de nieuwsbrief van een christelijke hulporganisatie. Niet veel later viel een donateursblad van een andere christelijke hulporganisatie op de mat dat volledig in het teken stond van de klimaatcrisis. In de aanloop naar de vorige verkiezingen riepen verschillende religieuze leiders mensen op om klimaat bepalend te laten zijn bij het uitbrengen van hun stem. En nu worden kerkleden ook opgeroepen om mee te lopen in klimaatprotesten. “Wordt de kerk een politieke club?” was de misschien wel terechte vraag boven een artikel in Trouw.
Onlangs nog sprak een voorgangster in de kerk over de tijd van verandering waarin wij nu leven, een belangrijk kantelpunt in de geschiedenis waarbij de kerk het voortouw zou moeten nemen. Ze legde de kerk in het algemeen ten laste dat dit niet voldoende gebeurde. Dat de kerk zich niet genoeg uitsprak over thema’s als slavernij, klimaat, ongelijkheid en inclusiviteit. En dat we ons als kerk daar best voor mochten schamen. Mensen die zich wel lieten horen rondom deze thema’s, zoals de activisten van Extinction Rebellion, waren volgens haar dappere Sifra’s en Pua’s. Sifra en Pua waren Egyptische vroedvrouwen die God vreesden en tegen het gebod van de Farao in Hebreeuwse jongetjes in leven lieten.
Dapper
Een van die activisten is Rozemarijn van ’t Einde. Naast klimaatactiviste is zij ook dominee en theologe. Maar de rol van klimaatactivist voert toch wel de boventoon, getuige haar uitingen op social media. Dapper is ze zeker. In een interview met Move gaf ze aan bereid te zijn haar leven te geven voor haar idealen. Deze idealen zijn kort samen te vatten in klimaatrechtvaardigheid voor iedereen. Ze deed mee aan snelwegblokkades en tal van protesten en werd al 19 keer opgepakt.
“Ik ben ervan overtuigd dat ik met Extinction Rebellion Gods werk doe.”
“Ik ben ervan overtuigd dat ik met Extinction Rebellion ook Gods werk doe, net zoveel als in de kerk.” zegt ze. En juist wanneer ze gearresteerd wordt en in een politiecel belandt, ervaart ze God het meest dichtbij. Als echte evangelist preekt ze bekering, maar dan wel bekering met betrekking tot het klimaat. Want de grootste zonde die wij als christenen begaan is volgens haar dat wij leven als de rijke jongeling en daarmee bijdragen aan de massamoord van het rijke noorden op het mondiale zuiden. Ze hoopt dan ook op kerkdiensten waarin de klimaatramp niet af en toe een thema is, maar waarin het altijd onderliggend aanwezig is.
Groene kerken
Net als eerdergenoemde voorgangster, hekelt van ’t Einde het feit dat de kerk niet genoeg doet en zich niet genoeg uitspreekt rondom dit thema. Ze schreef samen met tweehonderd andere predikanten een brandbrief aan de Protestante Kerk in Nederland. Kort daarop riepen kerkleiders het kabinet op om meer te doen aan het klimaat. Zo’n vierhonderd kerken hebben zich inmiddels ook verenigd binnen het project GroeneKerken. Dit project is bedoeld om kerken te ondersteunen bij het verduurzamen en groener worden en daarin een voorbeeld te zijn voor gemeenteleden en buurtgenoten. Projectleider Carla Dik-Faber zei hierover: “Kerken kunnen vooropgaan in een andere levenswijze, een bekering als het ware.” Bekering…
Bekering
“We zijn allemaal medeschuldig aan milieuvervuiling. O God, vergeef ons”, klonk het tijdens de eerste klimaatdienst, de zogenaamde klimaatviering, die werd gehouden voorafgaand aan een protest van Extinction Rebellion op 9 september jongstleden. Een bezoeker van de dienst merkte op: “Hier kan ik mijn klimaatrouw delen.” Er werden liederen gezongen rondom klimaatgerechtigheid en dominee Jeroen Sytsma deelde een boodschap.
“Welke politicus durft het meest van mij te vragen?”
Hij stelde onder meer dat we politici met lef nodig hadden zoals Jozef uit de Bijbel en introduceerde een nieuwe kieswijzer voor mensen, namelijk: welke politicus durft het meest van mij te vragen? Eerder gaf hij al aan dat er wat klimaat betreft sprake is van dreiging en dat we als christenen niet langer onze kop in het zand kunnen steken. “Er is hoop”, zo zei hij tijdens de viering, “maar hoop heeft twee dochters: woede en moed.” Steeds worden bij oproepen tot actie vanuit de kerk liefde voor God en naasten als belangrijkste redenen genoemd. Zo merkte ook de christelijke klimaatwetenschapper Katharine Hayhoe op: “Als je de Bijbel serieus neemt, sta je op de barricades voor klimaatactie.”
Tien klimaatgeboden
In 2022 organiseerden the Elijah Interfaith Institute, the Interfaith Center for Sustainable Development en the Peace Department tijdens de klimaattop van de Verenigde Naties (VN) in Egypte een interreligieuze bijeenkomst. Deze bijeenkomst werd ook wel “de terugkeer naar de berg Sinaï” genoemd en moest een profetische oproep tot klimaatgerechtigheid en bekeringsceremonie zijn. De locatie op de berg Sinaï was geen toeval, want centraal stonden de tien principes voor klimaatbekering, een verwijzing naar de tien geboden. Organisator en klimaatactivist Yosef Abramowitz hield ook twee stenen tafelen omhoog, een verwijzing naar Mozes en de wet die God op stenen tafelen schreef. Doordat religieuze leiders zich wereldwijd gaan inzetten voor de tien principes hoopt men dat er eerder bekering plaatsvindt in hun volgelingen.
“De wetenschap zegt dat het een echt probleem is. Dat ontkennen betekent dat je daar niks aan wil doen. Dan voel je je een slecht mens.”
Klimaatactivisme lijkt langzamerhand steeds meer een religie te worden met zonde, en deugdzaamheid, schuld en schaamte en redding door bekering en activisme hoog in het vaandel. Soms vertoont de klimaatreligie zelfs trekjes van een sekte. Groot is de verontwaardiging wanneer iemand vraagtekens durft te zetten bij de informatie rondom klimaat en de effectiviteit van klimaatbeleid. Al snel word je dan een klimaatontkenner genoemd, die zich moet schamen uiteraard. Katharine Hayhoe noemde argumenten dat klimaatverandering van alle tijden is en dat de mens daar niet zoveel aan kan doen “zombieargumenten”. Want, zo zegt ze: “De wetenschap zegt dat het een echt probleem is dat iedereen treft, en de armste en meest kwetsbare mensen het zwaarst. Dat ontkennen betekent dat je daar niks aan wil doen. Dan voel je je een slecht mens.”
Echte oplossingen
We moeten volgens Hayhoe echter niet in angst blijven hangen maar met echte oplossingen komen. Want als mensen te lang aan angst worden blootgesteld gaan ze het probleem negeren en wordt de kloof tussen bezorgdheid en actie alleen maar groter. Maar echte oplossingen is nu juist waar het aan ontbreekt. Politiek wetenschapper Bjørn Lomborg gaf in een interview met het Financieel Dagblad aan dat uit een rapport van de VN, wat nauwelijks aandacht heeft gekregen in de media, blijkt dat wat we in de afgelopen dertig jaar hebben gedaan niet heeft gewerkt. Ondanks miljarden aan investeringen. In zijn boek False Alarm gaat hij in op hoe klimaatpaniek ons miljarden kost, de armen juist schaadt en er niet in slaagt om de planeet te redden. Sterker nog, haast alle maatregelen die worden genomen leiden tot enorme geldverkwisting en economische krimp in arme landen, waardoor mensen het hier nog moeilijker krijgen.
Oplossingen zijn echter niet nodig om in actie te komen, vinden veel activisten waaronder ook van ’t Einde. Zij zegt: “Als er brand is ga ik niet eerst een blusplan maken, maar ik zal wel het brandalarm af laten gaan.” Dreiging. Angst. Alarmisme. Die sentimenten voeren de boventoon in de communicatie rondom klimaat. En als het aan activisten en verschillende dominees lag, vonden deze ook de weg naar de preekstoel. Maar zou klimaatalarmisme vanuit de kerk een verschil maken? Komt er niet al genoeg angst via de media op ons af? Volgens Hans Maat is er al sprake van een kwalijke angstcampagne en worden we dagelijks bestookt met angstporno.
“1 op de 5 jongeren somber.”
Inmiddels zegt al 1 op de 5 jongeren zich somber te voelen over het klimaat en de toekomst. Een kwart van die jongeren geeft aan om die reden geen kinderen te willen. Ook onder volwassen speelt dit. Er zijn stellen die bewust kinderloos blijven en er zijn zelfs gevallen bekend van abortussen die werden gepleegd omwille van het klimaat. Maar Is er eigenlijk wel rede tot paniek? Volgens Bjørn Lomborg niet. Hij zegt dat het op veel fronten beter gaat met de aarde dan ooit tevoren. Hoewel het zo lijkt, is er ook helemaal geen wetenschappelijke consensus over klimaatverandering en over de modellen die gebruikt worden om bijvoorbeeld opwarming, stikstof en biodiversiteit te meten.
“Wie Barabara Baarsma bij BNR hoorde spreken, zag de contouren van een openluchtgevangenis al verschijnen.”
Kerk voor het karretje gespannen
Wordt de kerk door een activistische houding aan te nemen niet simpelweg voor het karretje gespannen van organisaties als de Verenigde Naties en aanverwante non-profits? Volgens Hans Maat komen klimaatstandpunten inderdaad uit de koker van non-profit organisaties die meedoen in het spel dat de VN aan het spelen is met deze wereld, zoals hij in een eerder artikel aangaf. Mogelijk doel? Totale controle over mensen en één wereldregering. Wie bijvoorbeeld Barabara Baarsma bij BNR hoorde spreken over een CO2 budget voor iedere Nederlander en de mogelijkheid voor rijke mensen om CO2 budget te kopen van mensen met een kleinere beurs om vaker op vakantie te kunnen of vlees te kunnen eten, zag de contouren van een openluchtgevangenis al verschijnen. Maar volgens politici heiligt het doel de middelen en moeten we bereid zijn vrijheden op te geven. Toch roepen klimaatdiscussie en beleid bij veel christenen ook weerstand op, wellicht omdat zij alle ontwikkelingen gadeslaan met Openbaring in hun achterhoofd.
“De primaire missie van de kerken is de verkondiging van het heilig evangelie”
Klimaatactivisme en de kerk
Nu de kerk geacht wordt politiek te bedrijven, lijken links en rechts ook op het gebied van klimaat de kerk te verdelen. Door alle drang en dwang lijkt het alsof we wel kleur moeten bekennen. Maar los van alle voors en tegens, van klimaatgrafieken en cijfers, feiten of fabels en linkse of rechtse ideeën: Hoort het thema klimaat eigenlijk wel in de kerk thuis? Spreker en politicoloog Cor Verkade vindt van niet, zo blijkt uit een interview van Trouw. “De primaire missie van de kerken is de verkondiging van het heilig evangelie”, antwoord hij op de vraag of duurzaamheid prioriteit moet hebben binnen de missie van kerken. Volgens hem komen kerken te veel in politiek vaarwater met hun klimaatstellingname. “Kerkleden kunnen via politieke partijen, verenigingen en actiegroepen zich druk maken over alles wat zij belangrijk vinden. De kerk zelf dient zich te focussen op haar primaire taak. Dit laat onverlet dat de kerk in uitzonderlijke gevallen als zij iets ziet dat anderen niet zien – bij de klimaatproblematiek speelt dat gelukkig niet – zich profetisch dient te richten tot de overheid.”
Hoe eerder mensen tot het besef komen dat ze de aarde niet mogen exploiteren maar moeten beheren, hoe beter. Maar dit betekent nog niet dat christenen en activisten strijden voor dezelfde zaak. “Christen hebben nog veel meer zaken te bestrijden, zoals wereldwijd onrecht, christenvervolging, antisemitisme, discriminatie, honger en armoede en ga nog maar even door. Het is zonde de christelijke verantwoordelijkheid te verengen naar klimaatactivisme”, aldus Verkade.
“Mensen bij Jezus brengen is belangrijker dan wat voor soort activisme dan ook.”
Theoloog Hans Maat is een soortgelijke mening toegedaan. In het tv-programma Uitgelicht! Van Family7 werd hij geïnterviewd samen met activiste Rozemarijn. Hoewel hij opgroeide in een omgeving waarin zorg voor de aarde en consuminderen erg belangrijk was, ziet hij klimaatactivisme niet als prioriteit voor de kerk. Hij beschouwt het veranderende klimaat en de rampen die mogelijk staan te gebeuren als de ‘weeën’ die Jezus voorspelde en die naarmate Zijn wederkomst nadert steeds heftiger worden. En mensen bij Jezus brengen is belangrijker dan wat voor soort activisme dan ook. “Als ik bijvoorbeeld iets in een voedselbank zou doen, dan zou ik nog denken, hé, hoe kan ik deze persoon bij Christus brengen?”
“Waar bereikt iedere schaarse euro het grootste, positieve effect?”
Hoe moet het dan wel?
Het staat buiten kijf dat goed rentmeesterschap over de aarde belangrijk zou moeten zijn voor ons als christenen. Maar klimaatactivisme opnemen in de missie van de kerk gaat een stapje te ver, zo vinden verschillende kerkleiders. Zeker nu het vooral draait om alarmisme en er weinig constructiefs uit voort komt. Hoe moet het dan wel? Hoe moeten wij ons als christenen verhouden tot de enorme uitdagingen die deze tijd met zich meebrengt? Wetenschapper Bjørn Lomborgs benadering van het klimaatprobleem geeft een toepasselijk advies. Stel jezelf de vraag: waar bereikt iedere schaarse euro het grootste, positieve effect? In het achterhoofd houdend dat de eindtijd vrijwel zeker is aangebroken, we 2000 jaar na de uitstorting van de Heilige Geest leven en nog altijd meer dan 3 miljard mensen nog nooit van Jezus hebben gehoord, kan op dat gebied voor de kerk nog veel winst behaald worden. Daarnaast ligt er natuurlijk de enorme uitdaging van de zorg voor de armen, de zieken, de wezen en de weduwen en de gevangenen…
Het evangelie centraal
“Maar klimaatverandering ligt aan de basis van armoede en lijden in de wereld,” zeggen sommige activisten en vindt ook klimaatwetenschapper Katharine Hayhoe. “Daarom moeten christenen zich ermee bezighouden.” In het hele Nieuwe Testament staat echter het evangelie van Jezus Christus en de vernieuwing van de mens van binnenuit centraal, door het kennen van God en door de kracht van Zijn Heilige Geest. Paulus schreef bijvoorbeeld geen activistische brieven over het afschaffen van slavernij.
“Maar Jezus was ook een rebel, een activist”, beweren activisten dan. Ook Jezus liet zich nooit uit over politiek. Ja, Hij ging in tegen het religieuze systeem omdat Hij God bekend kwam maken en religie dit verhinderde. Maar hij riep bijvoorbeeld nooit op om het corrupte Romeinse systeem van die tijd omver te werpen. Hij zei simpelweg: “Geef dan aan de keizer wat van de keizer is, en aan God wat van God is.” Het geestelijke leven, het kennen van God, gaat voor het leven hier op aarde en op het brengen van gerechtigheid, hoe belangrijk ook. Wanneer we de focus op redding door Jezus, wedergeboorte en vernieuwing door de Heilige Geest – en de daaruit voortvloeiende, positieve effecten op de wereld om ons heen – verliezen, verliezen we als kerk onze kracht en belangrijkste boodschap.
Meer weten? Kijk op:
https://www.trouw.nl/religie-filosofie/klimaatactivisme-als-religie-dit-zijn-de-voors-en-tegens~ba5e5031/
https://fd.nl/weekend/1359532/geen-reden-voor-klimaatpaniek-stop-met-ineffectief-klimaatbeleid
Of bekijk het gesprek tussen Rozemarijn van ‘t Einde en Hans Maat hier:
