Soms klinkt een boodschap fris, liefdevol en bevrijdend. Tot je ontdekt dat het niets anders is dan een oude dwaling in een modern jasje. Maar universalisme, het idee dat uiteindelijk iedereen gered wordt, begon niet bij mensen die dat in deze tijd omhoog brengen. En het is ook geen nieuw, gedurfd inzicht. Het is één van de oudste dwalingen die de kerk ooit heeft weersproken.
Tekst: Sebastiaan van Wessem
Origenes en de wortels van het universalisme
In de 3e eeuw leerde de briljante maar innerlijk verdeelde theoloog Origenes dat zelfs de duivel uiteindelijk tot inkeer zou komen en gered zou worden. Volgens hem zou God uiteindelijk alle wezens redden, goede, slechte en zelfs demonische, omdat goddelijke liefde niet zou toestaan dat eeuwig oordeel blijft bestaan.
De vroege kerk wees deze leer ondubbelzinnig af. Waarom? Omdat ze de noodzaak van bekering ondermijnde, de oproep tot geloof in Jezus uitholde, de menselijke verantwoordelijkheid minimaliseerde en de betekenis van het kruis aantastte.
Als iedereen al een kind van God is, en iedereen toch wel gered wordt, dan wordt het evangelie gereduceerd tot inspirerende poëzie. Het kruis wordt overbodig. Heiligheid optioneel. De Grote Opdracht zinloos. En juist daarin schuilt de tragedie: wat Origenes ooit filosofisch speculeerde wordt vandaag opnieuw verkocht als een verlicht, tolerant christendom, met een gelikte, commerciële strategie.
“Jezus kwam voor de wereld,” ja, maar…
Moderne universalisten hebben één ding goed op het netvlies: Jezus kwam voor de wereld (Joh. 3:16). Maar hetzelfde vers voegt direct iets cruciaals toe: “opdat ieder die in hem gelooft niet verloren gaat, maar eeuwig leven heeft.”
Het aanbod is universeel. De uitkomst is dat niet. Twee verzen verder lezen we: “Wie niet gelooft, is reeds veroordeeld” (Joh. 3:18). Het Nieuwe Testament leert geen universele redding. Het leert wél een universele uitnodiging. Genade wordt aan allen aangeboden, maar ontvangen door geloof, via bekering. Iets anders prediken is een halve boodschap, en een halve boodschap is geen evangelie.
Waarom deze dwalingen steeds terugkeren
Dwalingen zoals universalisme steken altijd de kop op wanneer de Kerk haar Joodse wortels vergeet. In de Hebreeuwse Bijbel zie je telkens dit patroon: verbond vraagt om een antwoord, relatie vraagt om bekering, deel uitmaken van Gods volk vraagt om vertrouwen, en oordeel en barmhartigheid gaan samen.
Israël geloofde nooit dat alle volken automatisch kinderen van God waren. Ze geloofden dat alle volken werden uitgenodigd om onder Gods heerschappij te komen.
Jezus zette deze geschiedenis niet opzij. Hij verdiepte het en bracht het tot zijn hoogtepunt. De apostelen – allen Joods – riepen alle mensen op tot bekering, omdat zij redding begrepen binnen het kader van verbond, heiligheid, verzoening en loyaliteit aan Israëls Messias.
Wanneer het christendom losraakt van het Joodse fundament glijdt het weg in filosofische systemen, zoals dat van Origenes, of in een feel-good consumentengeloof, zoals het moderne universalisme. Daarom moeten we terug naar het lezen van de Schrift in haar oorspronkelijke context. We moeten het evangelie weer verstaan door de oren van de mensen aan wie het eerst werd gegeven.
Liefde kan niet worden gekocht en ze kan niet worden verkocht
Er is iets diep verontrustends aan het verkondigen van universele redding terwijl je tegelijk een platform bouwt op basis van controverse. Wanneer iemand een dramatisch Luther-moment in scène zet – hamer, kerkdeur, perkament – en dat vervolgens inzet als promotie voor zijn nieuwe boek, dan hebben we niet te maken met profetische moed maar met religieuze marketing.
Goedkope genade verkoopt omdat het niets vraagt en alles belooft. Maar het evangelie is geen product. Het evangelie roept ons op om aan onszelf te sterven en opnieuw geboren te worden als zonen en dochters van de God van Israël.
Een oproep terug naar het geloof dat ons is overgeleverd
We hebben geen influencers nodig die slogans op kerkdeuren timmeren. We hebben mannen en vrouwen nodig die: de Geschriften liefhebben, ze begrijpen vanuit hun Joodse achtergrond, bekering en vergeving in Jezus’ naam verkondigen en weigeren om waarheid te verruilen voor applaus.
Het evangelie dat Jezus predikte, en dat de apostelen verkondigden, is veel sterker, dieper en mooier dan het universalisme dat vandaag als compassie wordt gepresenteerd. Juist omdat God ons liefheeft, roept hij ons op om ons te bekeren, te geloven en veranderd te worden.
Waarom ik dit artikel schrijf
Waarom schrijf ik dit artikel? Waarom neem ik nog de moeite? Ik werk momenteel aan een boek in zowel het Engels als het Nederlands met de titel All Things Restored, waarin ik onderzoek hoe God Israël, de Kerk en de volkeren vernieuwt door Messias Jezus. Eén van de centrale thema’s is de noodzaak om de Hebreeuwse wereld van de Schrift te herontdekken, zodat we dwalingen, waaronder universalisme, kunnen herkennen voor wat ze zijn.
Wij zijn niet automatisch kinderen van God.
Wij worden kinderen van God door genade.
Door geloof.
Door de Messias.
Dat is goed nieuws. En precies daarom mag het nooit ingeruild worden voor iets goedkoops.
Sebastiaan van Wessem
Sebastiaan is voorganger van Celebration Church met locaties in Hilversum, Huizen en Almere. Hij geeft ook leiding aanKNGDM Alliance, een wereldwijd netwerk wat messiaanse Joden en christenen vanuit de volkeren bijeenbrengt rondom de missie om het evangelie van het Koninkrijk bekend te maken in de hele wereld. Hij heeft een master in de theologie van Continental Theological Seminary in België. Hij is beschikbaar voor spreekbeurten over o.a. het Koninkrijk van God, de relatie tussen Israël en de Kerk en de wederkomst van Jezus.
Zijn Engelstalige blog is te vinden op www.hearingandobeying.org.
