Voormalig EO-Jongerendag presentator Frank van der Velde heeft een Joodse vader en altijd een speciale band met Israël en het Joodse volk gehad. In zijn tienerjaren vond hij het onderwerp weleens vermoeiend om vaak over te horen, maar dat was van korte duur. In zijn tijd bij de EO heeft hij als eindredacteur van de Jongerenbijbel meerdere passages toegevoegd waar de Joodse cultuur sterk naar voren kwam. Nu is hij betrokken bij de opbouw van Alpha Israël, een initiatief dat de bekende Alpha-cursussen steeds breder uitrolt in Israël. “De Alpha Cursus past perfect in Israël. Een zeer effectieve manier om Joden die vaak sceptisch zijn in contact te brengen met het evangelie.”
De start van Alpha naar Israël begon als een voorzichtige stap, maar sinds 7 oktober nam het een onverwacht harde vlucht. “We kunnen het nauwelijks bijbenen,” zegt hij. “Zeker in de Russischsprekende Joodse gemeenschap zien we een enorme opleving. Er ontstaan nieuwe kerken.”
Van Nederland naar Israël
Het idee ontstond vanuit Alpha Nederland en Duitsland. Voormalig directeur van Alpha Nederland Jan Bakker en Karen Sagström, tegenwoordig coördinator Alpha Israël, gingen op een verkenningsreis met de simpele en uitdagende vraag: ‘kan Alpha ook in Israël werken, juist in het land waar het verhaal van Jezus begon?’, vertelt Van der Velde. “Maar misschien is Israël juist wel de plek waar Alpha het beste past.”
Volgens hem sluit het concept verrassend goed aan bij de Israëlische cultuur. “Mensen zijn gewend om tijdens de sabbat elkaar in de ogen te kijken en met elkaar te praten over de grote vragen van het leven. Wat is Gods verhaal met ons? Dat is precies de kern van Alpha: samen eten, vragen stellen en ruimte geven voor echte gesprekken.”
Die aanpak contrasteert sterk met meer directe vormen van evangelisatie. “Het is niet zomaar de straat op gaan en evangeliseren,” legt hij uit. “Alpha begint bij de uitnodiging: kom eens aan tafel. Hoe denk jij hierover? Wat geloof jij? Mensen krijgen ruimte om zichzelf te zijn en kritische vragen te stellen.”
Een explosieve groei na 7 oktober
De eerste stappen in Israël werden al enkele jaren geleden gezet, maar de timing bleek bijzonder. “We waren vlak vóór 7 oktober begonnen,” vertelt Van der Velde. “Toen brak de oorlog uit. Sindsdien zien we juist een enorme toename in belangstelling.”
Vooral onder Russischsprekende Israëliërs groeit Alpha snel. “Daar gaat het echt heel hard. Veel Russischsprekenden kennen al iets van kerkcultuur, waardoor Alpha makkelijker aansluit. We zien daar honderden mensen die tot geloof komen of groeien in hun geloof.”
Hij noemt het voorbeeld van een Oekraïense leider die inmiddels al bezig is met het starten van zijn vierde gemeente in Israël. “Honderden mensen zijn via Alpha tot geloof gekomen. Ze geven nu zelfs alweer Youth Alpha’s in Haifa. Dat gaat maar door.”
Ook zijn er verhalen van mensen die zich laten dopen in de Jordaan. “Dat zijn niet alleen incidenten of enkelingen. We zien echt beweging.”
Drie sporen in een complex land
Israël vraagt om maatwerk, benadrukt Van der Velde. Daarom werkt Alpha momenteel met drie verschillende sporen: Hebreeuws, Arabisch en Russisch.
Juist de Hebreeuwse context vraagt extra aandacht. “Hebreeuws is ingewikkelder,” zegt hij eerlijk. “Daar kijken we nu kritisch naar het materiaal. Je kunt niet zomaar een standaard een standaard Alpha doen.”
De benadering moet volgens hem dichter aansluiten bij de vragen die in Israël leven. “Je begint niet zomaar met: dit is Jezus. Je begint bij de context: Jezus was Joods. Wat betekent dat? Zou Hij de Messias kunnen zijn? Je vertrekt veel meer vanuit waar mensen zelf staan.”
Een ingewikkelde geschiedenis
Dat Joodse Israëliërs soms terughoudend zijn tegenover christenen, begrijpt Van der Velde goed. “De kerk heeft niet altijd goede papieren in de geschiedenis.”
Hij verwijst naar het Concilie van Nicea, waar volgens hem bewust afstand werd genomen van Joodse wortels. “Daar werd eigenlijk gezegd: wat Joods is, moeten we loslaten. Geen Joodse feesten meer, maar christelijke feesten. Terwijl Paulus juist schrijft: daar is het begonnen — wij zijn op Israël geënt, niet andersom.”
Door de eeuwen heen groeide volgens hem het idee dat de kerk zelf de oorsprong was geworden. “En laten we eerlijk zijn: veel christenen hebben in Israël ook geen goed visitekaartje afgegeven. Het slechtste voorbeeld zijn natuurlijk de kruistochten. Maar ook later zijn veel mensen naar Israël gegaan met een houding die weinig ruimte liet voor gesprek.”
De Holocaust heeft dat wantrouwen verder verdiept. “Het is niet vreemd dat veel Joodse mensen terughoudend zijn richting christenen.”
Juist daarom ziet hij Alpha als een passende weg. “Het is geen model van overtuigen, maar van uitnodigen. Samen eten, luisteren, vragen stellen. En uiteindelijk ontdekken mensen ook iets van de verzoenende boodschap van Jezus. Dat blijkt vaak de gamechanger.”
Persoonlijke verbondenheid met Israël
Voor Van der Velde is de betrokkenheid niet alleen professioneel, maar ook persoonlijk.
“Mijn vader is Joods, mijn moeder Nederlands,” vertelt hij. “Mijn vader werd geboren in 1943. Tijdens een razzia lag hij als baby in de wieg, terwijl mijn opa zich onder die wieg in de houten vloer verborgen hield. Een nazi werd afgeleid door de baby en zag mijn opa niet liggen. Uiteindelijk zijn ze met mijn vader in de kinderwagen te voet naar Bussum gevlucht.”
Het verhaal van zijn familie heeft zijn kijk op Israël diep gevormd. “Mijn vader was altijd heel bewust bezig met Gods trouw aan Israël. Eerlijk gezegd irriteerde me dat vroeger soms wel eens: ‘Altijd Israël.’ Maar nu merk ik hoeveel dat toch met me gedaan heeft.”
Zijn interesse groeide verder tijdens zijn werk voor de EO, de Jongerenbijbel en gesprekken met Messiasbelijdende joden. Ook verdiepte hij zich bewust in de Joodse context van het christelijk geloof.
“Op de Bijbelschool volgde ik onderwijs over het Jodendom. Ik wilde begrijpen: waar liggen de Joodse wortels van ons geloof? Want als je die beter begrijpt, ga je ook het Nieuwe Testament anders lezen.”
Terug naar waar het begon
Toen hij via oude contacten hoorde dat Alpha terug wilde naar Israël, voelde het voor hem direct als een roeping.
“Jair Sagström, met wie ik al langer optrok, vertelde: we willen Alpha terugbrengen naar waar het ooit begon. Toen zei ik meteen: als jullie dat gaan doen, wil ik helpen.”
Een paar jaar geleden nam Van der Velde zelfs een sabbatical om tijd vrij te maken voor de opbouw van Alpha Israël. Stap voor stap ontstond er iets nieuws.
Nu ligt de focus op verdere groei — maar wel met lokale wortels. “We willen uiteindelijk toegroeien naar een lokaal kantoor in Israël, met lokale mensen die het dragen. En hier in Nederland zoeken we daar support voor zowel financieel als door gebed. Zodat wij het ook weer kunnen loslaten. In een tijd van enorme polarisatie brengt Alpha mensen samen. Joden en Arabieren — samen aan tafel. Dat is ongelooflijk indrukwekkend. Het Koninkrijk van God ontstaat vaak gewoon aan tafel.”
